Από στενοί σύμμαχοι σε ανοιχτό πόλεμο - Γιατί Πακιστάν και Αφγανιστάν είναι «στα μαχαίρια»

Η ένταση ανάμεσα στο Πακιστάν και τους Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν κλιμακώθηκε επικίνδυνα τα ξημερώματα της Παρασκευής (27/2), με το Ισλαμαμπάντ να μιλά πλέον για «ανοιχτό πόλεμο» και τις δύο πλευρές να ανταλλάσσουν χτυπήματα στα σύνορα και αεροπορικές επιδρομές σε αφγανικό έδαφος, συμπεριλαμβανομένης της Καμπούλ. Την ίδια ώρα, ο ΟΗΕ παρακολουθεί τις εξελίξεις και καλεί σε αυτοσυγκράτηση και προστασία των αμάχων.

Σύμφωνα με πακιστανικές δηλώσεις, οι επιδρομές παρουσιάστηκαν ως «αντίποινα» για προηγούμενη επίθεση που αποδόθηκε σε αφγανικές δυνάμεις. Από την πλευρά τους, οι Ταλιμπάν επιβεβαίωσαν ότι έγιναν πλήγματα, όμως διέψευσαν τους απολογισμούς απωλειών που δημοσιοποίησε το Πακιστάν, οι οποίοι έκαναν λόγο για «τουλάχιστον 133 νεκρούς και πάνω από 200 τραυματίες».

Γιατί δύο χώρες που είχαν κοινά συμφέροντα οδηγήθηκαν σε σύγκρουση

Σύμφωνα με το Γαλλικό Πρακτορείο, παρά το γεγονός ότι επί δεκαετίες το Πακιστάν διατηρούσε στενή σχέση με το κίνημα των Ταλιμπάν (ιδίως από τη δεκαετία του 1990), η επιστροφή τους στην εξουσία στην Καμπούλ τον Αύγουστο του 2021 δεν έφερε «στρατηγική ηρεμία» για το Ισλαμαμπάντ. Αντιθέτως, ξεδίπλωσε μια σειρά από ανοιχτά μέτωπα που τώρα συγκλίνουν.

1) Το κεντρικό αγκάθι: Το TTP και τα «ασφαλή καταφύγια»

Η πακιστανική πλευρά κατηγορεί συστηματικά την Καμπούλ ότι δεν αναχαιτίζει (ή ότι ανέχεται) τη δράση του Τεχρίκ-ι-Ταλιμπάν Πακιστάν (TTP), μίας ένοπλης οργάνωσης που δρα κατά του πακιστανικού κράτους. Η αύξηση επιθέσεων και η παρουσία μαχητών κοντά στα σύνορα αποτελούν –σύμφωνα με το Ισλαμαμπάντ– τον βασικό λόγο «αντιποίνων» και στρατιωτικής κλιμάκωσης. Το Αφγανιστάν το αρνείται.

Με απλά λόγια: Το Πακιστάν περίμενε ότι μια «φιλική» Καμπούλ θα του μείωνε την πίεση στα δυτικά σύνορα. Αντί γι’ αυτό, θεωρεί ότι η απειλή μεταφέρθηκε πιο κοντά, δυσκολεύοντας τον έλεγχο της Ισλαμαμπάντ στην περιοχή.

2) Η Γραμμή Ντουράντ και το συνοριακό ζήτημα

Όπως αναφέρει το Modern Diplomacy, ένα από τα πιο παλιά και ακανθώδη σημεία τριβής είναι η Γραμμή Ντουράντ, το σύνορο που χαράχθηκε το 1893 (εποχή Βρετανικής Ινδίας) και εξακολουθεί να αμφισβητείται πολιτικά στην αφγανική δημόσια σφαίρα. Τα τελευταία χρόνια, η κατασκευή συνοριακού φράχτη από το Πακιστάν και οι κατά τόπους επεισοδιακές αντιδράσεις έχουν τροφοδοτήσει επαναλαμβανόμενες κρίσεις.

3) Από την «ειδική σχέση» στη δυσπιστία: Γιατί οι Ταλιμπάν δεν κινούνται όπως θα ήθελε το Ισλαμαμπάντ

Ιστορικά, το Πακιστάν ήταν ανάμεσα στις ελάχιστες χώρες που αναγνώρισαν επίσημα το πρώτο καθεστώς των Ταλιμπάν στη δεκαετία του 1990 (μαζί με τη Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ).

Όμως, μετά το 2021, οι Ταλιμπάν λειτουργούν πλέον ως κρατική εξουσία με δική της ατζέντα, εσωτερικές ισορροπίες και ανάγκη νομιμοποίησης στο εσωτερικό. Αυτό μεταφράζεται σε λιγότερη «πειθαρχία» στις πακιστανικές απαιτήσεις, ειδικά σε ζητήματα που οι ίδιοι θεωρούν «εθνικής κυριαρχίας» ή εσωτερικής ασφάλειας.

4) Πίεση στα σύνορα: Κλείσιμο περασμάτων, εμπόριο, πρόσφυγες

Οι σχέσεις έχουν επιβαρυνθεί και από τη διαχείριση της διασυνοριακής κίνησης. Περάσματα έκλεισαν ή υπολειτουργούν μετά από επεισόδια, με οικονομικό κόστος για το εμπόριο και άμεση επίπτωση σε κοινότητες εκατέρωθεν των συνόρων.

Παράλληλα, οι πολιτικές για τους Αφγανούς πρόσφυγες στο Πακιστάν και οι επιχειρήσεις απομάκρυνσης/επιστροφών έχουν αποτελέσει ακόμη έναν παράγοντα έντασης τα τελευταία χρόνια.

Πού οδηγεί η κλιμάκωση

Οι τελευταίες ανταλλαγές χτυπημάτων δείχνουν ότι η σχέση Πακιστάν–Ταλιμπάν έχει περάσει από το «διαχειρίσιμο» στο συστημικά συγκρουσιακό:

• το Πακιστάν επιχειρεί να επιβάλει κόστος για επιθέσεις που αποδίδει σε ομάδες με «βάσεις» στο Αφγανιστάν,

• οι Ταλιμπάν απαντούν για να μην εμφανιστούν αδύναμοι στο εσωτερικό,

• ενώ ο διεθνής παράγοντας (ΟΗΕ και τρίτες χώρες) πιέζει για αποκλιμάκωση.